रायफलमन जसवंतसिंग रावत यांनी दाखवलेल्या अद्वितीय शौर्याच्या स्मरणार्थ उभारलेलं हे स्मारक आजही त्या युद्धाची साक्ष देत उभं आहे. १९६२ मध्ये इथे घडलेला संघर्ष Battle of Nuranang म्हणून प्रसिद्ध आहे. स्थानिक मोनपा समाजातील सेला आणि नुरा या दोन तरुणींच्या मदतीने जसवंत सिंग यांनी तब्बल बहात्तर तास विविध ठिकाणांहून गोळीबार करत चिनी सैन्यासमोर संपूर्ण भारतीय तुकडी लढत असल्याचा आभास निर्माण केला. आपल्या दोन सहकाऱ्यांसोबत पुढे जाऊन एक चीनी मशीनगन हस्तगत केली. मात्र यात त्यांच्या सहकाऱ्यांचा मृत्यू झाला. ते सुद्धा जखमी झाले. त्यांच्या मृत्यूबाबत आजही वेगवेगळ्या कथा सांगितल्या जातात. काहींच्या मते त्यांनी अखेरची गोळी स्वतःवर झाडली, तर काहींच्या मते चिनी सैन्याने त्यांना पकडून ठार मारलं. पण त्यांच्या पराक्रमामुळे ते भारतीय लष्कराच्या इतिहासातील अमर वीर ठरले. ज्या बंकरच्या आधारे जसवंत सिंह यांनी ही खिंड लढवली त्याच परिसरात आज हे स्मारक उभे आहे.

ळूहळू आम्ही शहराच्या बाहेर पडलो. रस्ता आसाम आणि मेघालयाच्या सीमेच्या जवळून जात होता. छोट्या टेकड्या, मधूनमधून वळणं आणि दोन्ही बाजूंना हिरवाई. रस्त्यांची स्थिती खूपच चांगली होती. दुपार सरत होती आणि संध्याकाळ जवळ येत होती. एकंदरीत दिवसाची सुरुवात थोडी गडबडीतच झाली होती. साडेबाराच्या सुमारास आम्ही एअरपोर्टजवळच्या हॉटेलमधून निघालो होतो. त्यानंतर पिकअप व्हेईकल, बाईक्स अलॉट होणं, पेपरवर्क, ओळखीपाळखी आणि मग थेट राईडची सुरुवात. या सगळ्या गडबडीत दुपारचं जेवणच राहून गेलं होतं. आता चार-साडेचार वाजत आले होते आणि प्रचंड भूक लागली होती. मग एका छोट्याशा ढाब्यावर आम्ही थांबलो. आत शिरलो आणि मिळेल ते काहीतरी मागवलं. तशी ती विचित्र वेळ होती. जेवणाची थाली मागवावी की चहा आणि मॅगी हेच कळत नव्हतं. त्यात त्या हॉटेलमध्ये फारसे पर्यायही नव्हते. शेवटी मॅगी आणि चहा मागवला आणि बाहेर आलो. बाहेर येऊन बघितलं तर काळोख पडलेला. घड्याळात पावणेपाच वाजले होते. एका क्षणात जाणीव झाली की आपण देशाच्या किती पूर्वेला आलो आहोत. मुंबईत याच वेळी अजून लख्ख दुपार असती आणि इथे मात्र संध्याकाळ संपून अंधार पडला होता. त्या क्षणी भारत किती प्रचंड मोठा देश आहे याची जाणीव अक्षरशः अंगावर आली. ईशान्य भारतात सूर्योदय आणि सूर्यास्त लवकर होतात हे वाचून माहिती होतं. पण टेक प्रत्यक्षात अनुभवणं म्हणजे वेगळाच प्रकार होता. नकाशावर दिसणारं अंतर आणि प्रत्यक्ष जगलेलं अंतर यात किती मोठा फरक असतो हे अशा वेळी समजतं.